LIMANG TAONG PANGUNGULILA: ANG WALANG-HANGGANG PAGHAHANAP NG ISANG ASAWA AT ANG NAKAKAGIMBAL NA KATOTOHANAN SA LOOB NG ISANG INABANDONANG BAHAY
Limang taon. Isang libo, walong daan, at dalawampu’t limang araw ng walang patid na pag-iyak, pagtatanong, at paghahanap. Para kay Mateo, ang paglipas ng panahon ay hindi nagdala ng hilom kundi isang malalim at patuloy na nagnanaknak na sugat sa kanyang pagkatao. Simula nang mawala ang kanyang asawang si Clara na parang bula sa isang maulan na gabi, ang buhay ni Mateo ay tumigil sa pag-ikot. Ibinenta niya ang kanilang negosyo, inubos ang kanyang mga naipon para sa mga pribadong imbestigador, at araw-araw na nagdikit ng mga kupas nang poster sa bawat poste ng kuryente sa kanilang lungsod.
Ang lahat ng tao ay sumuko na. Ang mga pulis ay matagal nang isinara ang kaso, itinuring itong isang cold case na wala nang pag-asang malutas. Ang sariling pamilya ni Clara ay tanggap na ang posibilidad na pumanaw na ang kanilang anak. Ngunit si Mateo ay hindi kailanman bumitaw. Sa kanyang puso, nararamdaman niyang buhay pa ang babaeng pinangakuan niya ng walang hanggan sa harap ng altar. Ang pag-ibig na totoo ay hindi marunong sumuko kahit pa ang buong mundo ay tumalikod na.
Isang malamig at maambon na hapon, nakatanggap si Mateo ng isang tawag mula sa isang hindi kilalang numero. Ang boses sa kabilang linya ay basag, nagmamadali, at puno ng takot. Isang matandang lalaki ang nagbigay sa kanya ng isang lumang address sa isang liblib na baryo sa probinsya ng San Isidro—isang lugar na matagal nang inabandona dahil sa mga nagdaang trahedya at pamumugad ng mga mapanganib na sindikato. Ayon sa matanda, may nakita siyang isang babaeng kahawig ng nasa poster ni Mateo na palihim na lumalabas tuwing madaling araw upang manguha ng tubig sa lumang balon.
Hindi na nag-aksaya ng oras si Mateo. Binalot niya ang kanyang sarili ng makapal na jacket, kinuha ang kanyang lumang sasakyan, at tinahak ang mapanganib at maputik na daan patungo sa San Isidro. Ang kanyang puso ay kumakabog nang napakabilis, nag-uunahan ang kaba at ang panibagong pag-asa na matagal na niyang ibinaon.
Nang marating niya ang baryo, sinalubong siya ng isang nakakakilabot na katahimikan. Ang mga bahay ay sira-sira, nilamon na ng matataas na talahib at mga baging. Sa dulo ng isang makipot na eskinita, nakatayo ang isang malaki at tila sementeryong mansyon na gawa sa lumang kahoy at bato. Ito ang eksaktong address na ibinigay sa kanya. Ang bubong nito ay butas-butas, ang mga bintana ay basag at pinagtagpian ng mga nabulok na karton, at ang buong paligid ay amoy amag at kalawang.
Dahan-dahang itinulak ni Mateo ang mabigat na pintuan na gawa sa kahoy. Umalingawngaw ang nakakabinging pag-ingit nito sa buong paligid. Binalot siya ng dilim. Ginamit niya ang flashlight ng kanyang telepono upang silipin ang loob. Punong-puno ng alikabok ang sahig, ngunit may isang bagay na nakapukaw sa kanyang pansin—may mga sariwang bakas ng paa sa alikabok, mga bakas na patungo sa pinakasulok ng madilim na pasilyo.
Sinundan niya ito, ang bawat hakbang ay maingat at tahimik. Habang papalapit siya sa isang sirang kwarto sa ilalim ng hagdan, nakakita siya ng isang malamlam na liwanag mula sa isang maliit na kandila. Rinig niya ang mahinang kaluskos at isang tila pamilyar na pag-ungol.
Nang itulak niya ang nakahanging kumot na nagsisilbing pinto ng kwarto, tumambad sa kanya ang isang eksenang nagpatigil sa pagtibok ng kanyang puso.
Sa isang sulok, nakaupo ang isang babaeng nakasuot ng punit at maruming damit. Ang kanyang buhok ay mahaba at magulo, ang kanyang balat ay sunog at puno ng dumi, ngunit ang mga matang iyon—ang mga matang puno ng lungkot at takot—ay hinding-hindi niya makakalimutan. Si Clara. Buhay si Clara.
“Clara…” nanginginig at basag na bulong ni Mateo, unti-unting bumabagsak ang kanyang mga tuhod sa malamig na sahig. Mga luhang limang taon niyang kinimkim ang malayang umagos sa kanyang mga pisngi.
Napaatras si Clara, nanlaki ang mga mata sa matinding gulat. Ngunit sa halip na yakapin siya pabalik, mabilis itong tumayo at pilit na itinago ang isang maliit na tumpok ng mga kumot sa kanyang likuran. “Mateo… huwag! Umalis ka na! Pakiusap, umalis ka na bago ka nila makita!” humahagulgol na sigaw ng kanyang asawa, ang boses ay puno ng matinding pighati.
Hindi maintindihan ni Mateo ang nangyayari. Bakit siya pinapaalis ng babaeng limang taon niyang hinanap? Lumapit siya nang dahan-dahan, pilit na inaabot ang kamay ni Clara. “Babe, ako ‘to. Nandito na ako. Ligtas ka na. Iuuwi na kita.”
“Hindi mo naiintindihan!” umiiyak na sagot ni Clara, unti-unting napapaluhod habang mahigpit na nakakapit sa kumot sa kanyang likuran. “Umalis ako para iligtas ka! Hinahabol ako ng mga taong pinagkakautangan ng tatay ko bago siya mamatay. Sabi nila, papatayin ka nila kapag hindi ako sumama at nagtago! Limang taon akong nagtago rito na parang patay para lang mabuhay ka, Mateo!”
Nadurog ang puso ni Mateo sa nalaman. Ang kanyang asawa ay nagdusa sa loob ng isang inabandonang bahay, namuhay kasama ng mga daga at lamig, para lamang protektahan ang kanyang buhay. Ngunit mas nakakagimbal ang sumunod na nangyari.
Mula sa tumpok ng mga kumot sa likuran ni Clara, gumalaw ang isang maliit na pigura. Isang batang lalaki, humigit-kumulang apat na taong gulang, ang dahan-dahang lumabas. Ang kanyang mga mata ay eksaktong kopya ng mga mata ni Mateo. Nakahawak ang bata sa laylayan ng maruming damit ni Clara, takot na nakatingin sa estrangherong umiiyak sa kanilang harapan.
Nalaglag ang panga ni Mateo. Tuluyan siyang nawalan ng hininga.
“M-Mateo…” humihikbing bulong ni Clara habang niyayakap ang bata. “Noong umalis ako… hindi ko alam na dalawang buwan na pala akong buntis. Ito si Leo. Ang anak natin.”
Isang anak. Limang taong pinagkaitan si Mateo ng pagkakataong maging isang ama, at limang taong mag-isang itinaguyod ni Clara ang kanilang anak sa gitna ng matinding takot at kahirapan. Ang lahat ng galit, pagod, at pighati sa puso ni Mateo ay napalitan ng isang nag-aapoy na determinasyon.
Mabilis siyang gumapang palapit sa mag-ina at niyakap silang dalawa nang napakahigpit. Ang kanilang mga luha ay naghalo sa gitna ng madilim at inabandonang kwarto. Wala siyang pakialam sa dumi, wala siyang pakialam sa amoy ng lumang bahay. Ang tanging mahalaga ay nasa kanyang mga bisig na muli ang kanyang buong mundo.
“Wala nang aalis,” matigas at buong-tapang na pangako ni Mateo, hinahalikan ang noo ng kanyang asawa at ng kanyang anak na ngayon lang niya nakita. “Wala na akong pakialam sa mga taong naghahanap sa iyo. Lalaban tayo nang magkasama. Hinding-hindi ko na kayo iiwan. Lilikha tayo ng bagong buhay kung saan walang makakahanap sa atin.”
Sa gabing iyon, iniwan nila ang inabandonang bahay na naging saksi sa limang taong pagdurusa. Binalot ni Mateo ng kanyang sariling jacket ang maliit na si Leo, at mahigpit na hinawakan ang kamay ni Clara palabas ng dilim. Ang malamig na ulan ay tila naghugas sa lahat ng kanilang mga sugat. Ang limang taong pangungulila ay natapos sa isang nakakagimbal ngunit napakagandang simula—isang patunay na ang tunay na pag-ibig ay kayang bumuhay muli kahit na sa pinakamatinding kadiliman.
